امروز:  پنجشنبه 2 مرداد 1393 
 
   
 
پارابن­ها

پارابن­ها از پركاربردترين دسته­­هاي مواد نگهدارنده هستند. نگهدارنده ها یا پرزرواتيوها (Preservatives) به موادي اطلاق مي­شود كه جهت محافظت از آلودگی میکروبی يك محصول غذایی یا دارویی در دوره نگهداری محصول و در هنگام مصرف، در فرمولاسیون آن محصول استفاده مي­گردد.

پارابن­ها

پارابن­ها از پركاربردترين دسته­­هاي مواد نگهدارنده هستند. نگهدارنده ها یا پرزرواتيوها (Preservatives) به موادي اطلاق مي­شود كه جهت محافظت از آلودگی میکروبی يك محصول غذایی یا دارویی در دوره نگهداری محصول و در هنگام مصرف، در فرمولاسیون آن محصول استفاده مي­گردد. نظر به اهميت و كاربرد وسيع پارابن ها به این منظور، در ادامه توضيحاتي در مورد کاربرد و ویژگی های آنها در محصولات بهداشتی و آرایشی موضعی آمده است.

پارابن­ها نخستین بار در حدود 85 سال پیش معرفي شدند و به سرعت به یکی از پرمصرف ترین نگه دارنده­ها تبديل شدند. واژه پارابن (Paraben) مخفف پارا هيدروكسي بنزوئيك اسيد (para Hydroxybenzoic Acid) است. از نگاه شیمیایی، پارابن­ها خانواده اي از استرهاي آلكيل پاراهيدروكسي بنزوئيك اسيد هستند. 4 استر مهم و پركاربرد شامل متيل پارابن­، اتيل پارابن، پروپيل پارابن، و بنزيل پارابن مي باشند. بوتيل پارابن و ايزوبوتيل پارابن نيز در اين دسته قرار مي­گيرند كه كمتر مورد استفاده قرار می گیرند.


انتخاب نوع پارابن در يك محصول بستگي به عوامل مختلفی دارد. جايگزيني گروه­هاي شيميايي مختلف سبب تغيير در حلاليت و تغییر در طيف اثر ميكروبي پارابن­ها می شود. بطوري كه هرچه طول زنجيره آلكيل افزايش پيدا مي­كند، حلاليت ماده در آب كاهش و حلالیت در روغن­ها و حلال­هاي آلي افزايش مي­يابد. معمولا متيل پارابن در محصولات با پايه روغن در آب (O/W) و پروپيل پارابن در محصولات با پايه آب در روغن (W/O) بكار مي­روند. هرچه حلاليت در فاز چربي افزايش يابد، عبور آن از بافت اپيدرم پوست زيادتر مي­شود. بنابراين نفوذ پوستي پارابن­هاي با طول زنجيره بلندتر به پوست بيشتر است. علاوه بر خصوصیات فیزیکوشیمیایی، این استرها طیف اثرات ضد میکروبی متفاوتی هم دارند.

از نظر اثرات ضد میکروبی، پارابن­ها طيف اثر وسيعي عليه انواع باكتري­ها و قارچ­هاي پاتوژن دارند. طيف اثر ضد ميكروبي اين مواد با افزايش طول زنجيره آلكيل افزايش مي­يابد. معمولاً براي رسيدن به اثر محافظتی بیشتر و طیف اثر وسیع تر از ترکیب چند نوع پارابن­ مانند متیل و اتیل در فرمولاسیون استفاده می شود. به طور كلي پارابن­ها روي قارچ­ها مؤثرتر بوده و در بين باكتري­ها اثرات ضد ميكروبي بيشتري روي باكتري­هاي گرم مثبت دارند. برخی ميكروارگانيسم­هاي گرم منفي با توليد آنزيم­هاي خاص، پارابن­ها را تخريب مي­كنند و نسبت به آن­ها مقاوم شده­اند. به خاطر اثر کم این دسته از نگهدارنده ها روی سودوموناس، پارابن ها را با مواد باكتريوسيد ديگر مثل ايزوتيازوليدون­ها و فنوكسي اتانول همراه مي­كنند.

پارابن­ها در انواع محصولات آرايشي و بهداشتي مثل شامپوها، مرطوب كننده­ها، ژل­هاي شستشو، خميردندان­ها، محصولات زيبايي و همچنين در انواع محصولات دارويي موضعي و تزريقي و انواع غذاها به كار مي­روند به طوري كه در گفته مي­شود پارابن­ها در بيش از 90 درصد محصولات آرايشي و بهداشتي وجود دارند. در مطالعه­اي كه در ايالات متحده آمريكا صورت گرفته ميزان تماس هر فرد با پارابن­ها در هر روز 76 ميلي گرم است كه 50 ميلي گرم آن مربوط به محصولات آرايشي-بهداشتي، 25 ميلي گرم داروها و 1 ميلي گرم مربوط به مواد غذايي است.

در گذشته تصور بر اين بود كه پارابن­هايي كه از پوست عبور كرده و جذب خون و مايعات ميان بافتي مي­شود؛ نهايتاً توسط كربوكسي استرازهاي كبدي متابوليزه و از طريق ادرار دفع مي­شود . اما مطالعات جديد نشان دادند كه بخشي از پارابن جذب شده در بافت­هاي بدن بدون هيدروليز توسط استرازهاي بافتي باقي مي­مانند. ميزان نفوذ پوستي و در نتيجه فراهمي زيستي پارابن در بدن بستگي به نوع پارابن (طول زنجيره آلكيل بيشتر، جذب بالاتر)، پايه محصول (درصد فاز چرب به فاز آبي) و سورفكتانت بكار برده شده در آن دارد. در كاربرد موضعي بخشي از پارابن­ها كه وارد بافت پوست و زير پوست مي­شوند، توسط 4 كربوكسي استراز اين بافت­ها به پاراهيدروكسي بنزوئيك اسيد و آلكيل مربوطه متابولیزه مي شوند. كربوكسي استرازهاي بافت­هاي زيرين پوست روي پارابن با زنجيره كوتاه تر موثرتر هستند؛ درحالي كه پارابن با زنجيره طويل­تر توسط كربوكسي استرازهاي كراتينوسيت­ها تجزيه مي­شوند.

در سال 1925 دو موسسه US Environmental Agency و European Union cosmetic regulation مجوز كاربرد پاربن­ها را در غلظت 8/0 درصد در محصولات آرايشي و بهداشتي صادر كردند. اما در مطالعات اخير شواهدي دال بر ارتباط پارابن­ها با سرطان پستان يافت شده كه كاربرد وسيع اين مواد را مورد بحث قرار داده است. در مطالعه اي كه در سال 2004 انجام گرفت، پارابن­ها در مقدار كم در تومورهاي سرطان پستان يافت شده­اند. با توجه به اينكه اين مواد ساختارهاي شبه استرو‍ژني دارند، بروز اين عارضه را محتمل مي­كند. از طرفي گزارش های متعددي از واكنش­هاي حساسيتي فوري نوع 1 مثل كهير و واكنش­هاي حساسيتي تاخيري نوع 4 مثل درماتيت تماسي با كاربرد فرآورده حاوي پارابن روي پوست­هاي بسيار حساس و آسيب ديده منتشر شده است.

از اين رو محصولات جديدي با نام محصولات بدون نگهدارنده (Preservative free) وارد بازار شده­اند كه عاري از هرگونه مواد نگهدارنده هستند. در تهيه اين محصولات از روش­هايي استفاده مي­گردد كه كمترين آلودگي ميكروبي را ايجاد كنند و يا اين كه داخل محصول موادي به طور طبيعي وجود دارند كه سبب پايداري و حفظ آن در برابر آلودگي­ها مي­گردد (Self-preserving) تا جايي كه برخي از شركت­هاي بزرگ توليد كننده فرآورده­هاي آرايشي و بهداشتي، دسته ای از محصولات را با مارك Preservative free يا Paraben free به مشتريان خود عرضه مي­كنند.

 با توجه به گراني نسبي اين محصولات و محدوديت در توليد برخي فرآورده­ها به شكل preservative free  اين محصولات در كشور ما جايگاه اصلي خود را پيدا نكرده­اند. حداقل كاري كه مي­توان در این زمینه انجام داد، استفاده از نگه­دارنده­ها به صورت محدود و در كمترين مقدار لازم است. يكي از راه­هاي محدود كردن اين مواد، استفاده از فرآورده­هاي دارویی و بهداشتی و آرایشی تركيبي است. چون اين فرآورده­ها  به طور اختصاصي براي هر فرد در داروخانه­ها ساخته مي­شود و طول مدت مصرف آن كوتاه است، معمولا نياز به استفاده از نگهدارنده­ها در آن نيست. بویژه در فرآورده­هایی كه براي كودكان ساخته مي­شود، اين عدم استفاده از افزودني­هاي متداول اهميت بيشتري پیدا می کند.

دکتر سمیه نیکنام

مسئول فنی، داروخانه بیمارستان پوست رازی

منابع:

1. Cashman AL, Warshaw EM. Parabens: a review of epidemiology, structure, allergenicity, and hormonal properties. Dermatitis. 2005 Jun;16(2):57-66; quiz 55-6

2. FDA Food and Drug Administration website; www.fda.gov/cosmetics/.../ucm128042.htm

3. P. D. Darbre, A. Aljarrah,W. R. Miller, N. G. Coldham, M. J. Sauer and G. S. Pope “Concentrations of Parabens in Human Breast Tumours” J. Appl. Toxicol. 24, 5–13 (2004)

 
 
 
 
 
  فهرست
  دسته ها
داروهای ترکیبی
فرآورده های بهداشتی-آرایشی
  پیوندها
وزارت بهداشت
دانشگاه علوم پزشکی تهران
دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران
انجمن بین المللی داروهای ترکیبی
آموزش ساخت داروهای ترکیبی
آمار بازدید از سایت
کل بازدید کنندگان :
262801
مشاهده صفحات :
306390
 

Powered by: w3school.ir

تمامی حقوق این سایت محفوظ میباشد .